Nima uchun BirBozorni qurdik — va nima uchun aynan hozir

Do‘stim 2025-yil avgustda Samsung muzlatkichini sotib oldi. Katta, 500 litrli, invertor kompressorli. Yirik marketpleys saytida «−30%, 12 million so‘m edi, 8,4 million bo‘ldi» deb chizilgandi. U menga linkni yubordi, men bosh irg‘adim, u sotib oldi. Uch hafta o‘tib, xuddi shu seriyali muzlatkich onamga kerak bo‘ldi. O‘sha marketpleysni ochdim va o‘sha rasmni ko‘rdim: «12 mln edi, 8,4 mln bo‘ldi, −30%».

Wayback Machine ga kirdim. Wayback — bu internetning ochiq arxivi, ixlosmandlar sahifalarning sanali nusxalarini saqlaydi. O‘zbek marketpleyslari uchun qamrov kuchsiz, lekin aniq shu karta bo‘yicha omadim chopdi: ikki-uch hafta oraliqda beshta snapshot bor edi. Beshalasida ham bir xil narx — 8,4 million. Eng erta snapshot men sahifani ochishimdan 84 kun oldin olingan edi. Sakson to‘rt kun davomida narx qimirlamagan. 12 millionlik «eski narx» hech qachon bo‘lmagan. Bu yorliq edi. Oddiy narx ustiga chizilgan marketing dekoratsiyasi.

Ekran oldida o‘n besh daqiqa o‘tirdim. Meni aldovning o‘zi g‘azablantirmadi — aldov haqida ilgaridan bilardim. Meni g‘azablantirgan narsa — buni ko‘rish uchun menga o‘n besh daqiqa, ikkita ochiq tab va do‘stim bilan onam haqida bilmaydigan asbob kerak bo‘lgani. Toshkentda ayni shu daqiqada minglab odamlar shu kartaga qarab «−30%»ga ishonardi. Ularga «yo‘q, bu chegirma emas» deyishning oddiy yo‘li yo‘q edi.

Bir haftadan keyin Birbozorning birinchi versiyasini yoza boshladim.

9 oy

2025-yil avgustdan 2026-yil maygacha to‘qqiz oy ketdi. Bu tez ishga tushirish emas. Va buni bitta odam qilmadi — Birbozorda hozirda uchta ishlab chiquvchi va men iota.uzning texnik direktori sifatida.

Qurganlarimiz: Firecrawl orqali besh marketpleysdan narxlarni yig‘ish pipeline, kuniga ikki marta o‘tish, sikliga taxminan 18 dollar. Cross-marketplace SKU matching tizimi (o‘tgan haftadagi materialda batafsil yozdim): 340 ming SKU, 62 ming moslashtirilgan juftlik, false-positive 0,5% dan past. Narx va tarix sxemasi bilan Postgres yadrosi. Admin tomonida Drizzle. iOS va Android uchun Expo ilova. birbozor.uz Next.js sayti. Barcha og‘ir ishlov berish uchun Python backend. SMS orqali OTP — Eskiz orqali, O‘zbekistondagi yagona iqtisodiy ma’nosi bor kanal (kodi 95 so‘m, taxminan 0,008 dollar).

Parallel ravishda IT-Park rezidentligini rasmiylashtirdik. Bu marketing harakat emas — bu arifmetika. Rezidentlik soddalashtirilgan soliqqa tortish va valyuta operatsiyalarini beradi, ularsiz O‘zbekistonda SaaS modeli yorilib ketadi. Daromadi nol bosqichda soliqdagi tejash loyiha relizgacha yetib boradimi yoki yo‘qmi degan masalani hal qiladi.

Ko‘p narsani kesdik. Boshlanishida brendlar uchun alohida B2B kabinetni kesdik — bo‘ladi, lekin birinchi versiyada emas. Sotuvchilar uchun raqobatchilar narxi haqida push-bildirishnomalarni kesdik — bu boshqa mahsulot. Cashbackni qaytarish uchun bank kartalari bilan integratsiyani kesdik — to‘rt kishilik jamoa uchun haddan tashqari ko‘p regulyativ vazn. Ovozli qidiruvni kesdik. «Sharhlar» bo‘limini kesdik. Birinchi versiyada faqat uch ekran qoldi: mahsulot qidirish, 30 kunlik narx grafigi va 5 do‘kon bo‘yicha taqqoslash bilan mahsulot kartasi, va kuzatishga obuna sahifasi.

Loyihani deyarli o‘ldirgan narsalar

Bir necha marta Birbozorni yopishga yaqin keldim.

Birinchi inqiroz — marketpleyslar foydalanuvchi shartnomalari. Beshalasi ham ToSda avtomatlashtirilgan ma’lumot yig‘ishni taqiqlovchi formulirovkaga ega. Yuridik kulrang zona: narx — ommaviy ma’lumot, lekin avtomatlashtirish to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqiqlangan. Uch hafta uchta huquqshunos bilan gaplashdim, EU va AQSH presedentlarini o‘qidim, hiQ Labs vs LinkedInni qaytadan ko‘rib chiqdim. Yetib kelgan yechim: faqat ommaviy mavjud narxlarni yig‘amiz, hech qanday shaxsiy ma’lumot yo‘q, link va atributsiyani asl marketpleysga qaytaramiz, va har qanday maydonchaning birinchi yozma talabida — uning kartalarini olib tashlaymiz. Bu panatseya emas. Lekin bu yashash mumkin bo‘lgan pozitsiya.

Ikkinchi inqiroz — bloklash qo‘rquvi. Agar Birbozor ommaviy press-kampaniyaga chiqsa va biz haqimizda yozishsa, skreyperimizga nima bo‘ladi? Bir kunda IP bo‘yicha bloklashadi. Bunga tayyorlandik: proksilarni rotatsiya qilish, turli mintaqalardan Firecrawl orqali fallback, DDoSga o‘xshamaslik uchun atayin past yig‘ish tezligi. Va shunga qaramay, ichimda qo‘rquv bor edi: birinchi katta maqoladan keyingi ertaga bizni shunchaki o‘chirib qo‘yishadi-yu. Bu qo‘rquv ketmadi. Men u bilan yashashni o‘rgandim.

Uchinchi inqiroz — bozor. O‘zbekistonda onlayn savdoning kirib borishi taxminan 12 foiz. Polshada — 30, Turkiyada — 25. O‘n ikki foiz — bu kichik pirog. Olti oy davomida o‘zimga so‘rab keldim: hali yetilib bo‘lmagan bozor uchun asbob qurmayapmanmi. O‘zim uchun topgan javob: kirib borish yiliga 4–5 punktga o‘sadi, va ikki yildan keyin bu 20% bo‘ladi. Bozor yetilgan paytda infratuzilma turishi kerak. Infratuzilma bilan kech qolgan abadiy kech qoladi.

To‘rtinchi inqiroz — savdo bo‘limi yo‘qligi. iota.uz — texnik kompaniya, biz qurishni bilamiz, sotishni yomon bilamiz. Birbozor sales-jamoasiz qurilgan, marketpleyslar bilan affiliate model — bizning yagona boshlang‘ich monetizatsiya kanali. Bu ataylab o‘zini cheklash. Foydalanuvchi mahsulotni yaxshi ko‘rib qolsa, o‘zi aytib beradi. Yaxshi ko‘rmasa — buni sotuv bilan tuzatib bo‘lmaydi.

2025-yil 21-oktyabrda nima o‘zgardi

Birbozor ishlab chiqishning 7-oyida g‘alati narsa yuz berdi. Vazirlar Mahkamasi soxta chegirmalarni taqiqlovchi qarorni qabul qildi. 2025-yil 21-oktyabridan boshlab chegirma hisoblanadigan «eski narx» o‘sha mahsulotning so‘nggi 30 kunlik minimal narxiga teng bo‘lishi shart. Spot.uz buni iliq izi bo‘yicha tahlil qildi.

Bu aynan biz yetti oy davomida quryotgan mahsulot ostidagi norma edi. 30 kunlik narx grafigi, «aksiya haqiqiy / aksiya soxta» belgisi, e’lon qilingan «eski narx»ni 30 kunlik minimum bilan avtomatik taqqoslash — barchasi arxitekturaga allaqachon qo‘yilgan edi. Tayyorlanayotgan qaror haqida bilganimiz uchun emas. Balki 30 kunlik norma — bu aniq halol standart, va biz unga regulyator borgan mantiq bo‘yicha bordik.

Biz pivot qilmadik. Regulyator quvib yetdi.

Bu B2C mahsulot hayotida nodir lahza, va men uni batafsil yozib qo‘yyapman, chunki esimdan chiqaraman. Yetti oy qonun foydaga yoki zararga o‘zgaradimi bilmasdan biror narsa quryapsan. Va birdan u senga foyda tomonga o‘zgaradi. Bu «tasodif» emas — bu sen strukturaviy muammoni to‘g‘ri ko‘rganingni anglatadi. Lekin shu bilan birga bu — taymingdagi katta omad.

Nega iota.uz, alohida startap emas

Mendan ko‘pincha so‘rashadi: nega Birbozor iota.uz ichida yashaydi, alohida investitsiyali kompaniya emas. Uch sababim bor.

Birinchi — ishlab chiqish narxi. iota.uz allaqachon bir nechta mijozlar uchun korporativ dasturiy ta’minot quradi. Platforma komponentlari — billing, autorizatsiya, vazifa navbatlari, monitoring, infratuzilma — bizda allaqachon bor. Alohida startap birinchi olti oyni biz tokchadan olgan infratuzilmaga sarflagan bo‘lardi. Bu nol bosqichda taxminan 200 ming dollarni tejaydi.

Ikkinchi — monetizatsiya modeli. Birbozor marketpleyslardan affiliate komissiyalarda va keyinroq brendlar va analitiklarga sotadigan B2B ma’lumotlarda pul ishlaydi. Bu B2B qo‘shimchasiga hech qanday outbound sotuvni rejalashtirmayapmiz — bu so‘rov bo‘yicha sovuq mahsulot bo‘ladi. iota.uz runway gorizontini qoplaydi: Birbozor uch yil daromad keltirmasa ham, mahsulotni yopmayman.

Uchinchi — pozitsiyalash. Birbozorni «investitsiya izlayotgan startap» qilishni xohlamayman. O‘zbekistondagi xaridor uchun foydali asbob qilmoqchiman. Daromad bo‘lsa — qayta investitsiya qilamiz. Bo‘lmasa — asosiy kompaniya hisobidan ushlab turamiz. Bu sekinroq, lekin foydalanuvchi oldida halolroq: investorlarga «exit-ready cohort» ko‘rsatish uchun monetizatsiyani burab qiynamaymiz.

Dushanba kuni nima ishga tushiramiz

Dushanba, 2026-yil 13-iyul kuni beta ochiladi. Birinchi 100 beta-foydalanuvchi «Tejovchi» rolini oladi — u doimiy bo‘lib qoladi va yangi funksiyalarga erta kirishni beradi.

@birbozor_uz Telegram kanalida sakkiz haftadan beri haqiqiy mahsulotlarning kunlik qo‘l tekshiruvlarini chiqaramiz. Bu yumshoq jangovar razvedka edi: auditoriya borligini, format ishlashini, ohang to‘g‘ri tushishini tekshirish. Hozir kanalda taxminan 4 ming obunachi, postning o‘rtacha qamrovi 60% dan yuqori.

Betadan keyin — reklama kampaniyasiz, kanal va birinchi foydalanuvchilar takliflari orqali asta-sekin ochilish. Birinchi oyda hech qanday bilbordlar va YouTube prerolllari yo‘q. Avval mahsulotning yuk ostida turishini tekshiramiz, keyin o‘samiz.

Agar siz O‘zbekistondagi xaridor bo‘lsangiz

@birbozor_uz Telegram kanaliga kiring — u yerda aniq mahsulotlarning kunlik tekshiruvlari va beta ishga tushishi e’loni. Batafsil — birbozor.uz’da; erta kirganlar «Tejovchi» rolini oladi.

Agar siz shunga o‘xshash narsa qurayotgan bo‘lsangiz

Metodologiya va kod qismini ochiq nashr qilamiz. Repodagi marketing/research bo‘limi — u yerda regulyatsiya tahlillari, SKU mosligi audit setlari, Firecrawl iqtisodiyoti hisob-kitoblari yotadi. @birbozor_dev Telegram kanalida haftada bir marta muhandislik yechimlari haqida yozaman. Boshqa mamlakatda shunga o‘xshash vazifa bo‘lsa — shaxsiyga yozing, gaplashamiz. Bu bozor nol summali emas. MDH e-commercedagi shaffoflik qancha ko‘p bo‘lsa, hammaga shuncha yaxshi.